Trước tình trạng bạo lực, xâm hại trẻ em ngày càng diễn biến phức tạp, ngày 07/5/2026 Bộ y tế đã có công văn số 3269/BYT-BMTE về việc bảo vệ trẻ em, phòng, chống bạo lực, xâm hại trẻ em, trong đó nhấn mạnh trách nhiệm của gia đình trong công tác bảo vệ trẻ em.

Gia đình luôn được xác định là môi trường sống đầu tiên, quan trọng nhất và có ảnh hưởng trực tiếp đến sự hình thành nhân cách, tâm lý cũng như khả năng tự bảo vệ của trẻ. Càng trở nên đặc biệt quan trọng và mang tính quyết định trong việc phòng ngừa, phát hiện và bảo vệ trẻ em trước các nguy cơ bị xâm hại.

Thực tế cho thấy, nhiều vụ việc trẻ em bị bạo lực, xâm hại xảy ra trong thời gian qua xuất phát từ sự thiếu quan tâm, quản lý của gia đình hoặc do cha mẹ chưa trang bị đầy đủ kỹ năng sống, kỹ năng tự bảo vệ cho con em mình. Có những trường hợp trẻ bị tổn thương kéo dài nhưng gia đình không kịp thời phát hiện do thiếu sự lắng nghe, chia sẻ và đồng hành cùng trẻ trong cuộc sống hằng ngày.

Gia đình không chỉ là nơi chăm sóc trẻ về vật chất mà còn là nơi bảo vệ trẻ về tinh thần và cảm xúc. Một đứa trẻ được sống trong môi trường gia đình yêu thương, tôn trọng, được quan tâm và lắng nghe sẽ có sự tự tin, khả năng chia sẻ và nhận biết nguy cơ tốt hơn. Ngược lại, nếu trẻ thường xuyên bị quát mắng, bạo lực, thiếu sự quan tâm hoặc sống trong môi trường gia đình thiếu lành mạnh thì rất dễ bị tổn thương tâm lý, mặc cảm, sợ hãi và khó lên tiếng khi bị xâm hại.

Trách nhiệm đầu tiên của gia đình là tạo dựng môi trường sống an toàn cho trẻ. Cha mẹ cần quan tâm đến các mối quan hệ của con, biết con đang chơi với ai, thường xuyên tiếp xúc với những người nào, sử dụng internet và mạng xã hội ra sao. Trong thời đại công nghệ số hiện nay, nguy cơ trẻ bị dụ dỗ, bắt nạt hoặc xâm hại qua môi trường mạng ngày càng gia tăng. Vì vậy, việc quản lý, định hướng cho trẻ sử dụng internet an toàn là nhiệm vụ rất cần thiết của mỗi bậc phụ huynh.

Bên cạnh đó, cha mẹ cần chủ động giáo dục giới tính và kỹ năng phòng vệ cho trẻ phù hợp với từng độ tuổi. Nhiều phụ huynh còn tâm lý e ngại khi nói với con về vấn đề này, dẫn đến trẻ thiếu hiểu biết và không nhận diện được các hành vi xâm hại. Trẻ cần được hướng dẫn nhận biết những hành vi không an toàn, biết nói “không”, biết tìm cách rời khỏi tình huống nguy hiểm và mạnh dạn chia sẻ với người lớn đáng tin cậy khi gặp vấn đề.

Một trong những trách nhiệm quan trọng khác của gia đình là thường xuyên lắng nghe, trò chuyện và quan tâm đến diễn biến tâm lý của trẻ. Khi trẻ có biểu hiện bất thường như sợ hãi, thu mình, mất ngủ, lo âu, học tập sa sút hoặc né tránh tiếp xúc với một người nào đó, cha mẹ cần bình tĩnh tìm hiểu nguyên nhân để kịp thời hỗ trợ, bảo vệ trẻ. Sự thờ ơ hoặc nóng giận của người lớn có thể khiến trẻ mất niềm tin và không dám nói ra sự thật.

Gia đình cũng cần nêu gương trong cách ứng xử, xây dựng nếp sống văn minh, không sử dụng bạo lực trong giáo dục con cái. Những hành vi đánh mắng, xúc phạm, gây áp lực tinh thần đối với trẻ không chỉ ảnh hưởng đến sự phát triển nhân cách mà còn có thể tạo ra những tổn thương tâm lý lâu dài. Trẻ em cần được giáo dục bằng tình yêu thương, sự tôn trọng và định hướng tích cực.

Ngoài ra, mỗi gia đình cần phối hợp chặt chẽ với nhà trường, chính quyền địa phương và các tổ chức đoàn thể trong việc quản lý, giáo dục và bảo vệ trẻ em. Khi phát hiện dấu hiệu trẻ bị bạo lực, xâm hại hoặc có nguy cơ bị xâm hại, gia đình phải kịp thời thông báo cho cơ quan chức năng để được hỗ trợ, can thiệp, tuyệt đối không che giấu hoặc giải quyết theo cảm tính.

Bảo vệ trẻ em không phải là trách nhiệm của riêng một cá nhân hay tổ chức nào mà là trách nhiệm chung của toàn xã hội. Tuy nhiên, gia đình vẫn là “lá chắn” đầu tiên và quan trọng nhất đối với trẻ em. Mỗi bậc cha mẹ hãy dành nhiều thời gian hơn để yêu thương, lắng nghe, đồng hành cùng con em mình, góp phần xây dựng môi trường sống an toàn, lành mạnh để trẻ em được phát triển toàn diện cả về thể chất lẫn tinh thần.

Trung tâm Cung ứng dịch vụ công