Hiện nay đang bước vào thời điểm cao điểm của các bệnh truyền nhiễm do muỗi gây ra, đặc biệt là bệnh Viêm não Nhật Bản (VNNB), Sốt xuất huyết Dengue và một số bệnh nguy hiểm khác như Zika, Chikungunya. Thời tiết mưa nhiều, độ ẩm cao tạo điều kiện thuận lợi cho muỗi sinh sản, phát triển và lây truyền bệnh trong cộng đồng.

Theo hệ thống giám sát bệnh truyền nhiễm, toàn tỉnh Thanh Hóa đã ghi nhận 3 trường hợp mắc viêm não Nhật Bản, trong đó có 1 trường hợp tử vong. Đây là tín hiệu cảnh báo nguy cơ dịch bệnh gia tăng trong thời điểm cao điểm mùa hè - thời tiết thuận lợi cho muỗi truyền bệnh phát triển. Thực hiện chỉ đạo của Sở Y tế Thanh Hóa V/v tăng cường giám sát, phòng chống bệnh VNNB và các bệnh do muỗi truyền, UBND xã Lam Sơn đề nghị toàn thể cán bộ và Nhân dân nâng cao ý thức, chủ động thực hiện các biện pháp phòng bệnh để bảo vệ sức khỏe cho bản thân, gia đình và cộng đồng.

Viêm não Nhật Bản (VNNB) là gì?

Viêm não Nhật Bản (VNNB) là bệnh truyền nhiễm nguy hiểm do vi-rút gây nên thường gây tổn thương ở não, để lại di chứng thần kinh và tử vong. Di chứng bệnh VNNB ở trẻ em rất nặng nề, là gánh nặng cho gia đình và xã hội. Bệnh VNNB có thể xảy ra quanh năm nhưng mùa dịch thường bắt đầu vào các tháng mùa hè, đỉnh điểm dịch từ tháng 5 đến tháng 8. Đây là mùa thuận lợi cho muỗi truyền bệnh phát triển và cũng là mùa có nhiều loài hoa quả chín thu hút chim từ rừng về mang theo mầm bệnh từ nơi hoang dã, sau đó lây sang đàn lợn, gia súc gần người và lây sang cho người qua muỗi đốt .

Đối tượng dễ bị viêm não Nhật Bản

Tất cả mọi người, mọi lứa tuổi nếu chưa có miễn dịch với virus viêm não Nhật Bản đều có thể bị mắc bệnh. Tuy nhiên, bệnh viêm não Nhật Bản chủ yếu gặp ở trẻ em dưới 15 tuổi, tỷ lệ mắc bệnh cao nhất ở nhóm trẻ 5-9 tuổi. Theo thống kê, trẻ từ 0 đến 14 tuổi chiếm đến 75% các trường hợp tử vong.

Người lớn cũng có nguy cơ mắc bệnh và gây biến chứng nếu chưa từng được tiêm chủng trước đây và có thể bị nhiễm virus khi đi du lịch, lao động, công tác vào vùng lưu hành bệnh Viêm não Nhật Bản

Triệu chứng của bệnh

Thời kỳ nung bệnh của viêm não Nhật Bản thường kéo dài từ 5 - 7 ngày, và không có biểu hiện gì khác thường. Tiếp đến là thời kỳ khởi phát, xuất hiện các triệu chứng viêm long đường hô hấp trên (sổ mũi, viêm họng, nghẹt mũi, ho...), sốt cao đột ngột (trên 39- 40oC), kèm theo đau đầu, đặc biệt là ở vùng trán. Có thể có rối loạn tiêu hóa (đau bụng kèm theo đi ngoài phân lỏng, buồn nôn, nôn) nhất là ở trẻ nhỏ tuổi. Tính chất nôn là nôn vọt và không lệ thuộc vào bữa ăn (nôn bất kỳ lúc nào). Trẻ bệnh có biểu hiện cứng gáy và tăng trương lực cơ và có thể xuất hiện lú lẫn, mất dần ý thức. Tiếp đến là thời kỳ toàn phát. Ở thời kỳ này, các dấu hiệu đã có ở thời kỳ khởi phát nhưng tăng mạnh lên, đặc biệt là các dấu hiệu thần kinh như cuồng sảng, ảo giác hoặc kích động, tăng trương lực cơ làm cho trẻ bệnh nằm trong tư thế co quắp “kiểu cò súng”. Co giật cũng có thể xuất hiện hoặc bị bại, liệt cứng. Đối với loại bệnh nặng, có thể u ám lúc ban đầu rồi dần dần đi vào hôn mê. Ngoài ra có các dấu hiệu vã mồ hôi, da lúc đỏ, lúc tái (rối loạn vận mạch dưới da), rối loạn nhịp thở và tăng tiết dịch ở hệ hô hấp. Bước sang tuần thứ  2, các triệu chứng như sốt, triệu chứng thần kinh, tim mạch dần dần giảm (gọi là thời kỳ lui bệnh). Một số bệnh nhân sau giai đoạn này có thể để lại di chứng như bại liệt chi hoặc liệt các dây thần kinh sọ não hoặc rối loạn sự phối hợp vận động.

Nếu không được chữa trị sớm, có thể có biến chứng rất nặng như viêm phổi, viêm phế quản hoặc viêm phế quản - phổi do bội nhiễm vi khuẩn. Ngoài ra có thể gặp một số có di chứng muộn sau một năm hoặc lâu hơn như động kinh, Parkinson. Bệnh viêm não Nhật Bản có tỷ lệ tử vong cao (khoảng từ 20 - 80%) thường gặp ở những bệnh nặng như co giật, hôn mê sâu, nằm lâu ngày, suy kiệt, viêm phổi nặng.

Để chủ động phòng chống bệnh VNNB, chúng ta cần thực hiện:

Bệnh Viêm não Nhật Bản không có thuốc chữa đặc hiệu. Điều trị chỉ làm bớt đi phần nào các triệu chứng, cứu người bệnh qua khỏi cơn nguy kịch do suy hô hấp, trụy tim mạch, nhiễm trùng. Sau đó sẽ điều trị những di chứng phục hồi vận động, tâm thần nhưng kết quả điều trị phục hồi này rất hạn chế. Việc phòng bệnh được Bộ Y tế khuyến cáo gồm những phương pháp sau:

Định kỳ dọn dẹp nhà ở, làm sạch nhà vệ sinh và dọn dẹp đồ dùng hằng ngày, hằng tuần nên vệ sinh bồn cầu, nhà vệ sinh 2 - 3 lần bằng các loại hóa chất chuyên dụng để tăng hiệu quả đuổi muỗi. Ngoài ra có thể đặt các loại cây tinh dầu như khuynh diệp, cây bạc hà hay hoa oải hương hoặc sử dụng một số loại hương đuổi muỗi… Nằm màn thường xuyên, có thể sử dụng màn tẩm hóa chất có hiệu lực xua diệt muỗi.

Duy trì mặc quần áo dài ống, đi tất cho trẻ em nhằm hạn chế muỗi đốt, nhất là vào giờ cao điểm (6-10 giờ đêm). Sử dụng các biện pháp xua đập muỗi cơ học vào lúc chập tối và sáng sớm khi làm việc tại chuồng gia súc. Sử dụng kem xoa ngoài da hoặc các biện pháp chống muỗi đốt khác cho trẻ em và người chăm sóc, thu hoạch vải, nhãn… khi làm việc tại khu vườn cây ăn quả, nhất là vào mùa bệnh VNNB.

Đối với chuồng trại, chăn nuôi, khi quy hoạch khu gia đình nên duy trì khoảng cách giữa chuồng gia súc với nhà ở càng xa càng tốt, tối thiểu đạt được khoảng cách 50 mét. Chuồng gia súc phải được xây ở nơi kín đáo song thông thoáng, có mái che và nên có mành rèm che cửa ra vào để chống muỗi; được làm vệ sinh thường xuyên. Nếu có thể, nên (bỏ) dời chuồng gia súc ra xa nhà, xa nơi vui chơi sinh hoạt của trẻ em; làm sạch chuồng gia súc để hạn chế nơi trú đậu của muỗi…

Xử lý nguồn nước (nơi sinh sản của muỗi): Đối với các khu vực như: ao, hồ, đầm,...nên thường xuyên làm sạch rong rêu (vật thể bám và trú ẩn của ấu trùng muỗi), nuôi thả các loại cá ăn nổi, duy trì có mật độ cao đặc biệt vào mùa xuân - hè và mùa hè; Đối với các nguồn nước nhỏ hơn: như vũng nước, rãnh thoát nước, bể nước lớn hoặc bể cảnh lớn trong nhà... nếu không lấp bỏ được thì cần làm cạn, làm vệ sinh khơi thông dòng chảy thường xuyên hoặc thả cá có thể ăn bọ gậy các loài muỗi; Những vật chứa nước phế thải nhỏ quanh khu dân cư, nhà ở, cần được thu gom, lật úp, tiêu huỷ hàng ngày hoặc bằng các chiến dịch vệ sinh môi trường; Đối với khu ruộng lúa nước, nhất là các chân ruộng lúa nước sát khu dân cư nên chú ý khâu điều tiết tưới tiêu, kết hợp nuôi thả cá có khả năng chống chịu hạn cao để ăn bọ gậy.

Tổ chức phun thuốc diệt muỗi: Phun tồn lưu hóa chất tại khu chuồng trại gia súc có mái che, nên tiến hành vào trước mùa dịch bệnh VNNB (tháng 3-4), hoặc áp dụng cho vùng có lưu hành ca bệnh VNNB. Thường sử dụng hóa chất nhóm pirethroid hoặc lân hữu cơ; Phun không gian (phun ULV) hóa chất tại khu dân cư, tiến hành khi có dịch hoặc đe dọa có dịch bệnh VNNB, cùng với mật độ muỗi culex tăng rất cao.

Thực hiện tiêm vắc xin phòng viêm não Nhật Bản đầy đủ và đúng lịch. Với vắc xin phòng bệnh VNNB trong Chương trình TCMR cần thực hiện đảm bảo 3 liều cơ bản: Mũi đầu tiên khi trẻ vừa đủ tuổi, mũi thứ 2 tiêm sau mũi thứ nhất từ 1-2 tuần, mũi thứ 3 tiêm sau mũi 2 một năm. Ngoài ra, cần cho trẻ tiêm nhắc lại 3 năm một lần hoặc sử dụng các loại vắc xin dịch vụ khác phòng bệnh VNNB.

Khi phát hiện các dấu hiện nghi bệnh như: sốt cao và kèm theo các triệu chứng liên quan đến tổn thương hệ thần kinh trung ương như: nhức đầu, buồn nôn và nôn; trẻ mất ngủ quấy khóc, vật vã mê sảng hoặc ly bì, co giật, tăng trương lực cơ, rối loạn thần kinh thực vật (da lúc đỏ lúc xám, vã mồ hôi, mạch nhanh)… nên đưa ngay người bệnh đến cơ sở y tế gần nhất để được tư vấn và điều trị kịp thời.

Phòng chống bệnh Viêm não Nhật Bản là trách nhiệm của toàn xã hội. Mỗi người dân hãy nâng cao ý thức, chủ động thực hiện các biện pháp phòng bệnh để góp phần bảo vệ sức khỏe cộng đồng, xây dựng môi trường sống an toàn, sạch đẹp trên địa bàn xã Lam Sơn.

Trung tâm Cung ứng dịch vụ công